Prof. Rızvan PAŞAYEV / 3.Oturum

Temel Görüş:
Bu modelden kalkınmakta olan tüm ülkeler yararlanabilir.

Takdim
Batı ekonomi sistemlerinin ihtiraslı ve sömürücü mahiyeti, 20. yüzyılın ikinci yarısında maliye inkılabı ile adlandırılan sürece, maliye kapitalinin ekonomide lokomotif hale gelmesiyle daha yırtıcı keyfiyet kazandırmıştır.

Bu keyfiyet son zamanlarda küreselleşme siyaseti kapsamının gelişmesinde daha bariz şekilde görülmeye başlanmış, az gelişmiş ve gelişmekte olan ülkelere karşı neo-sömürgecilik eğilimleri yeni yeni çeşitlerle daha da güçlenmiş ve çeşitlilik kazanmıştır.

Bunun acısını çeken kalkınmakta olan ülkelerde küreselleşmeye karşı muhtelif şekillerde mücadele harekatı yaşanmaktadır.

Küreselleşmenin, gelişmekte olan ülkelerin kültürüne manevi değerlerine, ekonomisine yüklediği zararların ilmi bakımdan ortaya konması aslında bu mücadelenin en önemli unsurudur.

Bu bakımdan Prof. Dr. Haydar Baş’ın Milli Ekonomi Kitabı küreselleşme pozisyonundan yazılmış ve dünya iktisat ilmine değerli katkı ve hizmet eden bir eser özelliğini almıştır.

Bu eserde küreselleşme teorilerine yapılan itiraz, ilmi bir metotla ortaya konmuştur.

Teklif edilen milli ekonomi modelinin temelinde yer alan insan faktörüne, globalist yaklaşımdan farklı bir bakış sergilenir.

Batı ekonomisi teorilerinde insanın mahiyetini tam anlamadan onu homo ekonomikus gibi tanınması, onun ihtiyacının ve ihtirasının birleştirilerek talep gibi kabul edilmesi ve bunun sonucunda da insan ihtiyacının sonsuz olduğu yanılgısı yaşanmıştır.

Bunun tam tersine milli ekonomide ihtiyaç ve nefis anlayışları birbirinden ayrılmış ve insan ihtiyaçlarının sınırlı olduğu tezi ileri sürülmüştür. Bu da ekonomik sistem çerçevesinde insanın davranış kuralları ve prensiplerini tayin eder.

Teklif edilen modelin temelinde duran bir başka temel tez, paranın mali değerinin olmaması prensibidir ki, buda sonuçta paranın kazanç maksadıyla tasarruf aracı olmasını engeller.

Milli ekonomi modelde taleple teklifin dengesinin sağlanılması mekanizması da izah edilmiştir.

Dengenin her defasında bozulmasında, bu esasen talebin azalması yüzünden ortaya çıkar, para emisyonuyla bu denge tekrar yaşanmaz ve bununla da daimi kalkınmaya nail olmak mümkündür.

Yazar böylece bu dengeyi yeniden yazarak piyasadaki paranın miktarını hesaplamak için formül vermiştir.

Ekonomide enflasyon, deflasyon, stagflasyon gibi sorunların karşısına alınmasında bütün bunların rolü çok büyüktür.

Kitapta paranın tahrik unsuru gibi fonksiyonunun ön plana çıkarılması ortamında bir sıra ekonomik kategorileri, talep ve teklif, üretim ve tüketim, değer, kıymet ve vergi gibi konuların mahiyetleri ve onlar arasındaki ilişkiler de geniş bir şekilde ilmi yönden açıklanmıştır.

Kolektif karar kabul etme teorisinde böyle bir prensip mevcuttur. Eğer herhangi yeni kabul edilmiş kararı kolektifin herhangi bir üyesi tercih ederse ve bu karar diğer üyelerin çıkarlarına zarar vermezse, o zaman yeni kararı kolektifin her bir üyesi tüm kolektifi tercih etmek zorundadır.
Buna aynı görüşü paylaşmak prensibi denir.

Bu prensip Prof. Dr. Haydar Baş’ın Milli Ekonomi Modelinde önemli bir yer tutmaktadır.

Prof. Dr. Haydar Başın Milli Ekonomi Modeli, toplumun bütün unsurlarını içine alır ve herkesi üretim için teşvik eder.

Şimdiki iktisadi modellerden farklı olarak bu model, doğal ihtiyaçları sınırsız, insan ihtiyaçlarını sınırlı kabul ediyor.

Bununla da toplumun kalkınmasına engel olan objektif gibi kabul edilen ve bir çok modellerde kendisine yer bulan bahanelerden arınmış olur.

Prof. Dr. Haydar Baş modelinde kabul ettiği varsayımı esaslandırmaya çalışıyor ve bunda da muvaffak oluyor.

Çok net olarak altını çizmek gerekiyor ki kitabın değerini arttırmaya hizmet eden bir sıra tenkitlere yeterince açıklık getirilmiştir.

Bundan başka kitapta bu bahisle doğacak makamlar mevcuttur.

Son olarak vurgulamak gerekirse Prof. Dr Haydar Başın Milli Ekonomi Kitabında telif edilen yazılar, fikir ve iddialar oldukça değerli ve onlardan kalkınmakta olan tüm ülkeler yararlanabilir.

Ve kendi ülkelerinin milli ekonomi modellini geniş çapta kullanabilirler. Bu kitap üniversitelerde iktisat fakülteleri öğrencileri için hem de lisansüstü düzeydeki akademisyenler için etkileyici bir ders kitabıdır.

Bu kitabın yazarı yıllar boyunca dünya iktisatçıların arzuladıkları ama çözemedikleri insan yönünü iktisadi sistemin yaratılması yönünde ciddi bir adım atarak çağdaş iktisadi bilimlere devrim niteliğinde yeni bir sistem getirmiştir.

Prof.Dr. Rızvan PAŞAYEV, Bakü Devlet Üniversitesi / Tatbiki Riyaziyat Dekanı